12V in de caravan: de boordaccu

De boordaccu is de energietank die stroom moet leveren aan allerlei stroomgebruikers in de caravan. En het aantal stroomgebruikers groeit met het steeds luxer worden van de caravan snel. De boordaccu vormt daarmee een belangrijk onderdeel van de electrische installatie.

Aan de boordaccu worden hoge eisen gesteld, zo kent het gebruik van een mover hoge piekspanningen. De accu moet daarom voldoende capaciteit hebben en goed worden onderhouden. Omdat niet iedere accu geschikt is als boordaccu volgt hierna een opsomming van de verschillende soorten accu's. Verder wordt ingegaan op het gebruik, het onderhoud, de capaciteit, de plaatsing en de werking van een accu.

Soorten accu's

Met het oog op gebruik in de caravan zijn er drie soorten accu's te onderscheiden:

• Startaccu
  De startaccu is zo opgebouwd (veel dunne platen) dat hij in korte tijd veel stroom levert. Deze accu wordt gebruikt voor de startmotor van bijvoorbeeld een auto.
• Recreatieaccu en solaraccu
  De recreatieaccu (ook wel lichtaccu of semi-tractie accu genoemd) heeft dikkere platen dan de startaccu en levert over een langere periode een lage, gelijkmatige hoeveelheid stroom. De solaraccu is een afgeleide van de recreatieaccu en heeft nog dikkere platen. De recreatieaccu en de solaraccu zijn beide prima geschikt als boordaccu in de caravan.
• Gelaccu
  De gelaccu levert net als de recreatieaccu en de solaraccu een gelijkmatige hoeveelheid stroom over een lange periode. Het verschil zit in de vulling van de accu. In plaats een zwavel/water mengsel bestaat de vulling uit een pasta-achtige substantie (gel). Belangrijkste voordelen van de gelaccu zijn de geringe zelfontlading, de mogelijkheid van een diepere ontlading en de lange levensduur. Deze accu is onderhoudsvrij en er is geen ventilatie noodzakelijk. Nadeel is het hoge gewicht, de noodzaak van een aparte oplader en de hoge prijs.

Naast de drie hierboven genoemde typen accu's zijn er tractie-accu's. Omdat dit type accu alleen voor professionele toepassingen (bijvoorbeeld in vorkheftrucks) wordt gebruikt wordt dit type verder buiten beschouwing gelaten.

De meest gebruikte accu in de caravan is de recreatieaccu. Heb je ook zonnepanelen op de caravan liggen, dan is de solaraccu een goede keus.

Gebruik en onderhoud accu

Een accu mag maar gedeeltelijk worden ontladen. Zo wordt aanbevolen om een recreatieaccu niet verder te ontladen dan zo'n 60 - 70% van zijn capaciteit. De accu dient dan weer zo spoedig mogelijk te worden opgeladen. Ook als een accu niet wordt gebruikt loopt de lading langzaam terug door zelfontlading. Bij een recreatieaccu kan dit tussen de 0,5 en de 1% per dag zijn, bij een gelaccu is dit ongeveer 0,3%. Indien er verbruikers of een oplader op de accu zijn aangesloten verloopt de zelfontlading nog sneller.

Het is dus noodzakelijk de accu regelmatig op te laden. Vooral als de caravan langere tijd niet wordt gebruikt is het oppassen geblazen. Zo kun je een accu beter niet in de caravan laten staan als deze de winterstalling ingaat. Voor het behoud van de accu kun je deze dan het beste meenemen naar huis om de accu daar te onderhouden.

Bij een accu die niet onderhoudsvrij is (deze is te herkennen aan de vuldoppen op de bovenzijde) moet regelmatig het vloeistofpeil worden gecontroleerd. Zo moet bij een recreatieaccu de vloeistof (elektroliet) net boven de platen staan. Bijvullen gebeurd met gedemineraliseerd water.

Om de conditie van de accu te controleren zijn er twee methoden: zuurmeting en spanningmeting. Omdat accuzuur (zwavelzuur) een zeer agressieve stof is, kun je als caravanner beter de spanning meten met een digitale voltmeter. Ideaal is het om een permanente voltmeter te installeren zodat je in één oogopslag de conditie van de accu kunt aflezen. In de kluscaravan is een dergelijke meter geïnstalleerd, lees meer...

Opladen accu

Het tijdig en op de juiste manier opladen van de accu bepaald de levensduur van een accu. Zonder een juiste verzorging kan een accu al binnen één tot twee jaar kapot gaan. Zo'n snelle vervanging is een kostbare zaak en niet nodig. Bij goed onderhoud heeft een recreatieaccu toch al snel een levensduur van 5 tot 6 jaar of zelfs langer. Het opladen van de accu gebeurt met een acculader. Belangrijk is dat dit laden met voldoende laadspanning gebeurt en ook binnen afzienbare tijd. Dit laden moet op een gecontroleerde manier gebeuren, want voorkomen moet worden dat de accu gaat koken. Bij het koken van een accu komt er namelijk een zeer explosief gas (knalgas) vrij. Om dit knalgas te kunnen afvoeren is er op de accu een ventiel gemonteerd waaraan een slangtje kan worden bevestigd. Via dit slangetje kan eventueel knalgas worden afgevoerd naar buiten de caravan.

Omdat er nogal wat verschillende typen acculaders zijn en niet alle typen geschikt zijn om een boordaccu goed te onderhouden is hier een aparte pagina aan gewijd. Lees meer...

Plaatsing accu

Door zijn hoge gewicht ( zo'n 25 tot 30 kg) is het aan te bevelen de boordaccu zo dicht mogelijk bij de as van de caravan te installeren. Een bij de as aanwezig kastje of bankkast is hiervoor prima geschikt. De accu moet in een speciale, vloeistofdichte bak worden geplaatst. Deze accubak moet goed aan de caravanvloer worden vast gezet zodat de accu tijdens het rijden niet los kan raken. Tevens moet er een ventilatieopening in de vloer aanwezig zijn, zodat eventueel ontstaan knalgas via een slangetje naar buiten toe kan worden afgevoerd.

Als het bezwaarlijk is om de accu in het interieur te plaatsen, is de disselbak van de caravan een goed alternatief. Ook hier moet de accu in een box worden geplaatst welke goed is verankerd aan de caravanbodem.

Capaciteit accu

De benodigde capactiteit van de accu wordt bepaald door de 12V-gebruikers in de caravan. Zodra er mover is gemonteerd is er minimaal 90 Ah capaciteit nodig, maar liever nog 105Ah. Bij een zware belasting (bijvoorbeeld een helling of een stoepje op) kunnen er een piekbelastingen van 60A tot 70A voorkomen. Hoewel een accu slechts gedeeltelijk kan worden ontladen (diepontlading moet worden voorkomen) kun je met een volle accu -in theorie- een caravan gedurende 2-3 uur op een vlakke ondergrond verplaatsen.

Indien er een hoge accucapaciteit is gewenst, kunnen twee of meer accu's aan elkaar worden geschakeld (serie- of parallelschakeling). Door het beperkte laadvermogen van een caravan zal het echter niet snel zal voorkomen dat deze met twee accu's wordt uitgerust. Daarom wordt niet dieper op dit punt ingegaan.

Als we het stroomgebruik van de mover buiten beschouwing laten kun je zelf vrij nauwkeurig uitrekenen wat het verbruik per dag is. Op een aparte pagina zijn de verschillende stroomverbruikers in de caravan en de berekeningsmethode van het stroomverbruik op een rij gezet. Lees meer...

Werking accu

Een accu zet chemische energie om in electrische energie. Omdat dit een gecompliceerd proces is wordt alleen in hoofdlijnen naar de samenstelling en de werking van een accu gekeken.

Een accu bestaat uit een bak (polypropyleen) welke is verdeeld in meerdere cellen. In elke cel zijn een aantal loden platen geplaatst. Bij een startaccu zijn dit dunne platen, bij een recreatieaccu zijn dit dikke platen. Deze platen vormen altijd een set, namelijk een gelijk aantal positief platen en negatieve platen. Elke cel heeft een spanning van 2,1 volt. Een 12V-accu bestaat dan ook uit 6 cellen. Een cel is gevuld met een mengsel van zwavelzuur en water (elektroliet).

In de accu vindt een chemisch proces plaats waarbij zich aan de positieve platen loodoxide vormt en aan de negatieve platen lood. Door op de polen van de accu een spanningsbron zoals een acculader aan te sluiten wordt de celspanning opgevoerd van 2,1 volt tot ongeveer 2,35 volt. Bij een 12V-accu (6 cellen) is dit 14,1 volt. Dit laadproces moet op een bepaalde wijze (laadstroom in verhouding tot celspanning) plaatsvinden om te voorkomen dat de accu gaat koken (boven de 14,4V of 14,7V). Tijdens het koken van de accu komt er namelijk gevaarlijk knalgas vrij.

Bij het opladen van de accu wordt de zuurgraad van het elektroliet steeds geconcentreerder, bij het ontladen wordt de zuurgraad weer lager. Een accu is volledig geladen als de zuurdichtheid van het elektroliet een waarde heeft van 1,28 kg/l (soortelijke massa). Zodra de zuurdichtheid is gedaald naar 1,24 kg/l moet de accu weer worden opgeladen. De capaciteit van een accu gaat achteruit als in de accu door ontlading sulfietvorming plaatsvindt. Hierbij vormen zich sulfietkristallen op de platen waardoor de werkzame oppervlakte van de platen afneemt. De accu verliest dan blijvend aan capaciteit. Sulfatering kan worden bestreden door de accu regelmatig op te laden of door gebruik te maken van een accu-trimmer zoals de battery refresher.

Afbeeldingen: Centurion en Caravans.net