Het landschap

Het Noorse landschap is ontstaan in de loop van verschillende ijstijden, waarvan de laatste zo’n 10.000 jaar geleden eindigde. Kilometers dikke ijslagen schoven over Noorse bodem richting de westkust en schuurden daarbij de bodem plaatselijk zeer diep weg. Toen het later warmer werd, het ijs smolt en de zeespiegel steeg vulden deze inhammen zich met water en de fjorden waren een feit. Ook het aangezicht van het binnenland wordt bepaald door deze barre periodes. De dikke laag bewegend ijs schuurde als het ware de toppen van de bergen zodat er een soort plateaus ontstonden (vidden).

De bevolking

Noorwegen (387.000 km²) is ongeveer 8 keer groter dan Nederland en er wonen 4,5 miljoen mensen. Dat zijn ongeveer 12 inwoners per km² (in NL wonen 379 inwoners per km²). Op de weg is het erg rustig, de dorpen liggen ver uit elkaar en zelfs de steden zijn overzichtelijk (weinig hoogbouw). Noren lopen elkaar niet snel voor de voeten en haasten in een land met zoveel water heeft weinig zin omdat je uiteindelijk toch niet sneller kunt dan de eerstvolgende veerboot vaart. Wellicht is dat waarom de bevolking zo relaxed overkomt.

Noren zijn chauvinisten. Ze laten dit blijken door veelvuldig te vlaggen. We zagen de rood, wit, blauwe vlag wapperen bij huizen, op passerende motoren en meer dan eens zagen we op de camping een Noors vlaggetje tevoorschijn komen op het moment dat de tent was opgezet. Eerst de vlag plaatsen en dan pas is het tijd voor koffie. Ook het dragen van kleurige klederdrachten (bunad) tijdens feestdagen is algemeen gebruik. Het zal met de Noorse geschiedenis te maken hebben waarbij Noorwegen wisselend onder Zweedse en Deense heerschappij viel. Noorwegen heeft twee landstalen (Bokmál en Nynorsk). De meeste mensen redden zich bovendien uitstekend met het Engels en daar waar het niet lukt bieden een paar woorden Duits soelaas.

De reis

Je kunt tegenwoordig met de auto naar Noorwegen maar om de kilometers te beperken kiezen wij voor een overtocht per boot. Er zijn diverse mogelijkheden (www.colorline.com / www.stenaline.com / www.dfdsseaways.com) en wij hebben ons oog laten vallen op een overtocht van Kiel naar Oslo. Aan boord van de Colorline laten we ons gedurende 19 uur verwennen. Dat niet bij ieder Ferry maatschappij dienstverlening even hoog in het vaandel staat merken we tijdens de terugtocht. We varen dan met de Fjordline van Bergen naar Hanstholm (DK) en merken dat hier de commercie het helaas heeft gewonnen van de dienstverlening.

Aangekomen in Oslo vinden we vlot de goede weg en met een maximumsnelheid van 80 km per uur (binnen bebouwde kom 50 km, autosnelwegen 90 km) rijden we door het gevarieerde landschap. We hebben gekozen voor de E16, ook wel de ‘Weg van Avontuur’ genoemd, die loopt van Oslo naar Bergen. De weg leidt ons door adembenemend mooie landschappen met fjorden, bergen, dalen, bloeiende fruitbomen en overweldigende hoogvlaktes. Het Noorse wegennet is dun bezaaid maar goed onderhouden, zodat we ondanks de lage snelheid toch redelijk opschieten. De route Oslo – Bergen is in totaal 479 km, maar iets over de helft hebben we een hytte (eenvoudig houten vakantiehuisje) op Ferie-og Fritidspark Lærdal gereserveerd.

De omgeving

Lærdal ligt in de provincie Sogn og Fjordane. Deze provincie bestrijkt een gebied vanaf de zee tot aan de toppen van het hoogste gebergte van Noorwegen: Jotunheimen. Door de provincie stromen drie grote fjorden: de Nordfjord, de Sunnfjord en de Sognefjord. De Sognefjord is Noorwegens langste fjord (ruim 200 km lang en 1300 m diep). De begrenzende bergwanden zijn steil en hoog (tot meer dan 1000 m).

Lærdal is van oorsprong een boerenstreek. De grote bloeitijd van het stadje vond plaats in 1793 na de aanleg van een nieuwe weg die oost met west Noorwegen verbond. In Lærdal stopte de reis omdat er vanaf daar alleen nog water was. Alleen met de boot kon men hier verder. En aangezien boten moeten worden bevoorraad en mensen en goederen tijdelijk onderdak moeten hebben in afwachting van hun verdere reis werden er tal van warenhuizen, pakhuizen en hotels gebouwd.

Lærdal bestaat tegenwoordig uit een oud en een nieuw gedeelte en er wonen ongeveer 2000 inwoners. Het oude gedeelte van de stad is een beschermd stadsgezicht en bestaat uit 161 authentieke schilderachtige houten onderkomens (100 tot 170 jaar oud), waarin winkeltjes, hotels, galerijtjes, musea (o.a. telegraaf museum) en woonhuizen zijn gevestigd. In het hoogseizoen zijn sommige opengesteld voor bezoekers (gratis).

Bent u geïnteresseerd in vissen dan mag een bezoek aan het Zalmcentrum (www.fjordinfo.no/villaks) niet ontbreken. Gelegen aan dé zalmrivier van Noorwegen (Lærdal rivier) ziet u hier de levensloop van deze fascinerende vissoort. In de zomer kunt u hier het ’springen’ van de zalm zien in hun poging tegen de stroom in te komen. We overnachten op Ferie-og-Fritidspark Lærdal (www.lærdalferiepark.com). De camping ligt aan het uiterste puntje van de Sognefjord en met een 6,6 km lange tunnel aan de ene kant van het stadje en een 24,5 km lange tunnel aan de andere kant en bovendien nog de mogelijkheid voor verkeer over water is het een goede uitvalsbasis tijdens een vakantie. De camping werd vorig jaar terecht gekozen tot camping van Noorwegen van het jaar 2002. De geboden faciliteiten en de mogelijkheden in de directe omgeving (wandelen, fietsen, watersporten, golfen) dragen bij tot een prettig verblijf.

In Fagernes, tussen Lærdal en Borgund lezen we op een gedenksteen dat ter plekke in 1901 de eerste automobilist werd gesignaleerd. De automobiel werd bestuurd door een Nederlandse bedoeïen. We vinden het een leuk gegeven, maken een foto en lopen een stuk van de oude route. Ook met de mountainbike is dat een leuke uitdaging. Daar had de kous mee af kunnen zijn, maar een bedoeïen uit Nederland??? Ik neem me voor me hier thuis eens verder in te verdiepen.

Na een lastige maar leuke speurtocht weet ik dat er waarschijnlijk iets mis is gegaan met de naam. Het gaat niet om een bedoeïen, maar om een Nederlander met de dubbele naam Scheltema Beduin. De tweede naam is in de loop der jaren verbasterd en heeft voor de nodige verwarring gezorgd. Alle gevonden informatie combinerend denk ik dat het de Nederlandse wielrenner, Spaan Scheltema Beduin, was die in 1901 met zijn automobiel met maar liefst 18 hele paardenkrachten de berg af kwam rijden.

Wij maken gebruik van 100 pk’s en rijden naar Galdane om een boerennederzetting te bekijken die tot 1946 werd bewoond door 16 personen. De overgebleven 6 huisjes staan als het ware tegen de steile berg aangeplakt en verwonderd vragen we ons af hoe het leven er in die dagen uit heeft gezien? Een paar kilometer verder ligt Borgund. Hier bekijken we een staafkerkje uit 1180. Het kerkje is erg klein en het interieur is met fraai houtsnijwerk versierd. Het dak is versierd met drakenkoppen die in de vikingtijd waarschijnlijk de boze geesten moesten weren. Deze typisch Noorse ‘stavkirker’, waarvan er nog 29 in Noorwegen zijn, zijn helemaal van hout gemaakt en worden vandaag de dag met de nodige zorg omringd.

Door de langste tunnel van de wereld (24,5 km) rijden we naar Aurland. Deze toeristische plaats ligt aan het puntje van de Aurlandsfjord, een zijarm van de Sognefjord. Grote publiekstrekker is de Flåm spoorlijn (www.visitflam.com) en het Flåmbahn Museum. De Flåm trein rijdt in 1 uur naar Myrdal. De route is 20 km lang en stijgt 866 meter. Tijdens de tocht rijden we door 20 tunnels die een totale lengte hebben van 6 km, we rijden onder de rivier door en passeren diverse wilde watervallen (Kjosfossen). Nergens in de wereld rijden treinen een steilere route dan in Flåm! De trein heeft aansluiting op de trein Bergen – Oslo.

Het tweede uur rijden we met piepende remmen weer naar beneden en genieten van het indrukwekkende landschap. Sportievelingen maken fietsend of lopend de tocht over de Rallarveggen naar het Flåmdal. In de bergen, in Otternes Bygdetun tusssen Aurland en Flåm) kunt u zien hoe geitenboeren vroeger leefden. Voor de juiste tijden kunt u informeren bij de VVV. Terug naar de camping nemen de weg over de bergen, de Aurlandveggen. We hebben geluk want de weg is net een week geleden geopend. We zijn goed voorbereid (winterkleding, water en brood in de auto) en via zeer smalle haarspeldbochten klimmen we steeds hoger. Van lente wordt het winter en bovenop het plateau (1309 m) rijden we door een witte wereld. De muren van sneeuw aan weerskanten van de auto zijn hier en daar wel 5 meter hoog! De wolken hangen laag en de overgang van lucht naar sneeuw is niet te zien! Bij terugkomst op de camping huren we een bootje. We bekijken het landschap nu eens vanaf het water en vangen een paar visjes.

Omdat we maar niet genoeg kunnen krijgen van de sneeuw rijden we naar het natuurpark Jostedalsbreen (1.230 km²). We bezoeken het Jostedals Gletsjerinformatiecentrum (www.jostedal.com) en laten ons informeren over het ontstaan van gletsjers. Aansluitend gaan we naar de Nigardsbreengletsjer. We krijgen waar nodig geschikt materiaal en gehuld in winterkleding varen we met een bootje over het smeltwater naar de gletsjer. Na een korte instructie worden we met touwen aan elkaar verbonden. Speciale onderschoenen en een houweel moeten zorgen dat we niet onderuit gaan.

Achter onze gids klimmen we naar boven en hoe hoger we komen hoe indrukwekkender het wordt. Het verschil tussen het blauwe gletsjerijs en de sneeuw van de afgelopen winter is duidelijk te zien. Meter na meter klauteren we voort over de miljoenen jaren oude gletsjer en we omzeilen metersdiepe kloven. Als er een kleine lawine ontstaat op de begrenzende bergwanden worden we gerustgesteld door onze ervaren gids (www.jostedalen-breforarlag.no). Dit is geen terrein om op eigen houtje te verkennen. Zonder twijfel is dit het meest indrukwekkende dat ik ooit tijdens een vakantie heb gedaan. Op weg naar de camping bekijken we het staafkerkje van Urnes en die van Kaupanger. Bent u gek op boeken dan is het boekenstadje Fjærland een omweg waard.

De toeristische route naar Øvre Ardal voert ons nogmaals door een winters landschap. Øvre Ardal was ooit een schilderachtig stadje maar door de Hydro Aluminium industrie wordt het aangezicht nu bepaald door grote fabrieksgebouwen. Toch heeft men wel feeling met het milieu. Het nog warme koelwater uit de fabriek vult het mooie 50 meter openlucht zwembad, een binnenbad en ook de kunststofvelden van het naastgelegen sportcomplex worden ’s winters sneeuwvrij gehouden door het koelwater. We zwemmen met uitzicht op de besneeuwde bergen en rijden even later met natte haren verder richting Nationaal park Jotunheimen. Ons doel is de Vettifossen (waterval) in Hjelle. We lopen een prachtige route en zien tientallen schilderachtige watervallen. Maar als het pad na een paar uur lopen overgaat in een soort survivalbaan (touwen, losse stenen, enz.) besluiten we terug te gaan. De Vettifossen is mooi en met een vrije val van 275 m heel indrukwekkend! Maar wij zijn er niet geweest…

Allemansrecht

Hoewel u in Noorwegen vrij mag kamperen (allemansrecht) zijn er veel redenen om te kiezen voor een verblijf op één van 1400 campings of campinghutten.
De campings zijn verdeeld in 5 categorieën en herkenbaar aan 1 tot 5 sterren. Met een Scandinavische campingkaart geniet u een aantal voordelen in Noorwegen, Zweden, Denemarken en Finland: sneller in- en uitchecken, verzekert tegen ongevallen op de camping en u kunt uw verblijf achteraf betalen. De kaart is gratis te bestellen bij Reiselivsbedriftenes Landsforening (RBL), fax: 0047 23088621, e-mail: firmapost@RBL.no en via internet: www.camping.no Met een stempel t.w.v. NOK 60 wordt de kaart geldig gemaakt.

Grensbepalingen

Noorwegen is een Schengenland zodat bij de grens waarschijnlijk niet naar uw paspoort wordt gevraagd. Wel dient u in het bezit te zijn van een geldige ID kaart of paspoort. Bij de grens moet u rekening houden met controle op de invoer van drank en sigaretten. Noorwegen en haar alcohol drinkende bevolking leven op gespannen voet met elkaar. De prijzen voor drank rijzen door de torenhoge belastingen de pan uit. Wilt u uw eigen voorraadje meenemen, let dan goed op de douanebepalingen. Invoer van te veel laagalcoholische dranken wordt wel eens gedoogd, maar bij de sterkere dranken kunnen de boetes pittig oplopen.
Gaat uw hond mee op vakantie informeer dan vroegtijdig naar de voorwaarden want het afwerken van de verschillende procedures is tijdrovend. (www.toll.no)

Is Noorwegen duur?

Helaas wel! Wat we ook kochten, aten of ondernamen, alles was duur. De gewone boodschappen (ook typisch Noorse producten), de benzine, de uitstapjes en dan hebben we het nog niet gehad over alcohol en sigaretten. Als je hier verslaafd bent ben je nog niet klaar! Maar laat dàt u vooral niet weerhouden Noorwegen te bezoeken. Uiteindelijk bepaal jezelf hoe duur een vakantie wordt. Het land heeft zoveel te bieden dat het jammer zou zijn u te laten afschrikken door het kassabonnetje in de supermarkt. In steeds meer steden kunt u pinnen bij een Mini-Bank. Het gebruik van credit cards is algemeen geaccepteerd.

Vikingen en Trollen

Hoewel in deze contreien veel vondsten zijn gedaan uit de tijd van de vikingen is daar tegenwoordig nauwelijks meer iets van terug te vinden. Alle gevonden voorwerpen zijn verhuisd naar de grote musea in Oslo en Bergen.
En had u in mijn verhaal de Trollen nog gemist? Ze hebben in tegenstelling tot de vikingen vrijwel niets met de Noorse geschiedenis te maken. In sommige oude volksverhalen spelen ze een bescheiden rol maar wij kwamen ze alleen veelvuldig tegen in souvenirwinkeltjes. Ze worden commercieel uitgebuit, vergelijkbaar met de Nederlandse Laven. Leuk voor op de vensterbank maar in het rijtje fjorden, vikingen en Noorse truien horen ze niet thuis.

Meer informatie

Noors Verkeersbureau, www.visitnorway.com
VVV Aurland en Lærdal, tel: 0047 57641207, e-mail info@laerdal@alr.no en www.alr.no

Tekst Mariëtte Bos
Foto’s Mariëtte Bos, Willy Haraldsen, Verkeersbureau Noorwegen en VVV Lærdal.